استعاره ی بازی به مثابه ی درک صور متفاوت انواع زندگی همچون بازی هایی که فقدان یک سنجه ی فراگیر امکان داوری و تعیین درست و نادرست از میان آنها را منتفی می سازد، در تبیین نسبیت باوری و عدم قطعیّت به عرصه ی فلسفه ی پست مدرن نیز راه یافته است. از طرف دیگر میان رمان پست مدرن و پسامدرنیسم به عنوان فلسفه ای که وضعیت و زمینه ی ظهور چنین رمان-هایی را توضیح می دهد، تناسب و سازواری وجود دارد. بلقیس سلیمانی، رمان «بازی آخر بانو» را با استفاده از سبک فراداستان به یک رمان پسامدرن تبدیل کرده و آن را بر اساس استعاره ی بازی پردازش نموده است. این مقاله با به کارگیری شیوه ی توصیفی-تحلیلی و استفاده از تکنیک تحلیل محتوا در بررسی داده ها، به این نتیجه رسیده است که پردازش رمان «بازی آخر بانو» بر اساس استعاره ی بازی در تلفیق با سبک فراداستانی آن، الزامات رمان پست مدرنیستی؛ نظیر انکار حقیقت، عدم قطعیت، مخدوش بودن مرز میان واقعیت و داستان و ارائه ی عامدانه ی پروسه ی نگارش رمان را در خود بازتاب داده است. هم چنین گنجاندن فصلی تحت عنوان «ضمایم» به عنوان تمهیدی برای فراداستانی کردن اثر در پایان این رمان، از آن رو تازگی دارد که روال معمول در سایر فراداستان ها آشکار کردن جنبه ی فراداستانی آنها در آغاز و در خلال آنها است. زوال واقع نماییِ کلیت وقایعِ داستان در سایه ی این تمهید پایانی و بر اثر مواجهه ی یکباره ی خواننده با آن، موجب تأثیر ذهنی بیشتر و پررنگ تر شدن وجه آشنایی زدایانه ی این رمان شده است.

"ساموئل بکت" یکی از نویسندگان نامی قرن بیستم است که توانسته نظر محققان زیادی را به خود جلب کند. گرچه وی آثار ادبی کمی از خود به جا گذاشته، ولی همین آثار اندک، از جنبه های مختلفی مطالعه شده اند. در این جستار، نمایشنامه "آخر بازی" از منظر ذن بوداییسم بررسی شده است. بدین منظور، نخست مراحل مختلف ذن بوداییسم بیان شده، سپس با قدری تامل در دیالوگ، صحنه آرایی، شخصیت پردازی، رفتار و نگرش شخصیت های داستان، نکات مشترکی میان ذن و این اثر پیدا شده است.بدین ترتیب می توان "آخر بازی" را شاهکاری ادبی و نویسنده آن را یک نابغه نامید؛ نابغه ای که زندگی، فرهنگ و تمدن غرب او را از ذن بوداییسم - که یک مکتب شرقی محسوب می شود - بی بهره نگذاشته است. با این که ذن، نوعی مذهب و یا به عبارت دیگر، نوعی فلسفه به شمار می آید، ولی می توان رگه های آن را در نمایش نامه "آخر بازی" هم پیدا کرد.

عجزِ زبانی و میلِ ارتباط، هردو باهم در دنیایِ رو به زوال آخر بازی به چشم می خورند. دنیایی که شخصیت های آن در تلاش برای مبارزه با سکوتِ مطلق و حفظِ حتی کوچک ترین تبادلِ کلامی هستند. همانطور که آشفتگی کلام شخصیت ها نمایانگر آن است، بدلیل ناتوانی در ارتباط درونی، آن ها به ارتباط بیرونی روی می آورند که طبیعتا نیازمند حضور یک مخاطب می باشد. بنابراین هر مکالمه ای نوعی دوگانگی می طلبد و همین دوگانگی گاهی به خشونت های کلامی و فیزیکی در ارتباط منجر می شود تا نهایتاً گفتار را در بی معنایی و سکوت فرو بَرَد. این مقاله به بررسی مکانیسم های زبانی ای می پردازد که در ایجادِ عدم ارتباط کلامی در آخر بازی نقش بسزایی دارند. بدلیل فقر زبانی, در اکثر موارد این عدم ارتباط است که بر شوقِ ارتباط چیره می شود و این تنش بین ارتباط و عدم ارتباط, تا پایان نمایش استمرار دارد. متن کامل مقاله های این شماره به زبان فرانسه می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقالات به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید. لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

بینامتنیت از اصطلاحات مهم نقد ادبی محسوب می شود که به بررسی رابطۀ متون ادبی در دامنۀ سبک ها و مکتب های مشترک و گاه متفاوت می پردازد. براساس نظریه بینامتنیت، اثر هنری به صورتی آشکار از هنرها یا آثار هنری دیگر بهره می گیرد و چون سخن از متن ادبی مطرح باشد، بر اساس این نظریه معنای خود را از رابطه اش با متن های دیگر به دست می آورد. مطالعات بینامتنی که از رویکردهای جدید در عرصه نقد ادبی است، چگونگی و چرایی تأثیرپذیری متون از یک­دیگر را بررسی می کند. نتایج حاصل از مطالعات بینامتنی در شناسایی آبشخورهای فکری، فرهنگی و ادبی متون نقشی کلیدی دارد و پیشینۀ آثار امروزی را مشخّص می کند. یکی از نویسندگان برجستۀ این حوزه، ژرار ژنت است که با تعمق در آراء نظریه پردازان پیش از خود به تولید نظریۀ ترامتنیت موفق گردید. خداداد رضایی، نمایشنامه نویس و کارگردان ایرانی، در نمایشنامۀ بازی آخر ارجاع های چندگانه ای به متون کلاسیک و معاصر دارد که خوانش بینامتنی را برای منتقد متنش ساده می کند. در پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر داده های کتابخانه ای، این نمایشنامه را از رهیافت مهم بینامتنیت (نظرگاه ژرار ژنت) بررسی و خواننده را با دیدگاه های مختلف مطرح شده در نظریۀ بینامتنیت بیش­تر آشنا می کنیم. سؤال اصلی مطرح شده در این مقاله آن است که فهم تأثیرپذیری نمایشنامۀ بازی آخر از متن های پیش از خود، چه کمکی به فهم معنای این اثر خواهد کرد؟ بر اساس نتایج این پژوهش، متن مورد مطالعه با چهار متن دیگر؛ یعنی «مکبث» از ویلیام شکسپیر، «داستان حضرت ایوب(ع)»، «بار دیگر شهری که دوست می داشتم» اثر نادر ابراهیمی و افسانه «هزار و یک شب»، پیوندی نزدیک دارد. این امر از رهیافت حوزه بینامتنیت که پساساختارگرایانه به شمار می آید، محقق می شود. یکی دیگر از نتایج مورد توجه تحقیق، این است که رضایی، نویسنده «بازی آخر» با نقل قول از متون متقدم و ارجاع و تلمیح به این متون، از ظرفیت های عمیق معنایی آن ها بهره جسته و با این تکنیک، ایجاز را در نگارش متن خود رعایت کرده است.

«بازی آخر بانو» رمانی موفّق از بلقیس سلیمانی، نویسنده و منتقد ادبی معاصر ایرانی است. این رمان برنده ی جایزه ادبی مهرگان و بهترین رمان بخش ویژه ی جایزه ی ادبی اصفهان در سال 1385 شده است. وقایع رمان، در زمان رویدادهای سیاسی-اجتماعی دهه 1360 ایران رخ می دهد و موضوع اصلی و محوری آن، بازکاوی مسائل زنانه در بسترهای کم رنگ اجتماع است. چندصدایی، اصطلاحی است که باختین آن را با الهام از موسیقی و در تقابل با تک صدایی در رمان وضع کرد. فرضیه ی این مقاله، اثبات چندصدا بودنِ اثر حاضر است. در این راستا مؤلّفه هایی چون بینامتنیت، تعدّد روایت ها، چندزبانی، تغییر ناگهانی زاویه ی دید، جدل پنهان وغیره بر این ادعا صحّه می گذارند. رویکرد اصلی مقاله، بررسی چندصدایی از دیدگاه میخاییل باختین است، هرچند برای تبیین بیشتر، گاه از توضیحات نظریه پردازان پساباختینی نیز استمداد خواهیم جست. روش پژوهش، توصیفی – تحلیلی است. برآیند این مقاله حاکی از آن است که رمان چندصدا با ابزارهایی که در اختیار خواننده قرار می دهد، او را به دریافتی نو و تفسیری دیگر از متن رهنمون می سازد که به سادگی از روساخت رمان قابل درک نیست.

یکی از مفاهیم مهم مطرح در حیطۀ نقد ادبی معاصر را باید ادبیات زنانه به شمار آورد. در پی جنبش زنان برای نیل به حقوقی مساوی با مردان، نوشتار زنانه به عنوان بخشی از نقد فمنیستی در میانۀ قرن بیستم به وجود آمد. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی تدوین شده، نوشتار زنانه در دو رمان بازی آخر بانو از بلقیس سلیمانی و او یک زن از چیستا یثربی بررسی و تحلیل شده است تا به این پرسش ها پاسخ داده شود که الگوهای نوشتار زنانه در این دو رمان تا چه میزان قابل بازنمایی هستند و در این حوزه این دو رمان چه شباهت ها و چه تفاوت هایی دارند. در آثار مورد نظر این نکته حاصل گردید که زبان شخصیت‍ها تحت تأثیر جنسیت نویسنده است و معیارهای زبان زنانه در مقایسه با زبان مردانه، با فراوانی بیش تری تکرار شده‍اند. به کارگیری زبان خاص زنانه در این رمان‍ها تا حدود زیادی منطبق با نظریات زبان شناسان است. تحلیل آماری هر یک از مشخصه‍ها نشان داد که بلقیس سلیمانی و چیستا یثربی در زمینۀ استفاده از لایه‍های واژگانی، لایۀ نحوی و لایۀ محتوایی عملکردی مناسب و به جا داشته‍اند. خصوصیات نوشتار زنانه در دو اثر بازی آخر بانو و او یک زن، سبک نوشتاری زنانه‍ را از سبک مردانه جدا می‍سازد. لایۀ واژگانی در رمان بازی آخر بانو با 62 درصد و در رمان او یک زن با 82 درصد بالاترین بسامد را در بین سایر لایه‍های مورد نظر دارد.

تعیین تاریخ دقیق آفرینش یک اثر ادبی، و تبیین جایگاه آن در سیر تحول و تکامل آثار ادبی محقق ادبی را در تحلیل روند کار خلاقیت ادبی و سیر دگرگونی وتحول هنری هنرمند یاری می دهد. درین مقال سعی شده است تا از طریق بررسی و تحلیل مفهوم واژه های "عید، گل و شاه" و شناسایی مصادیق آنها در کل دیوان حافظ، با عنایت به اطلاعات و شواهد تاریخی، زمان سروده شدن برخی از غزلهای حافظ تا حدودی روشن شود. استفاده از این روش می تواند در تحلیل دیگر غزل های حافظ و نیز دیگر شاعران مفید واقع شود.

نظریه پردازان انقلاب و سیاست گذاران معاصر، می کوشند تحولات انقلابی غیرمنتظره را درک کنند. آموزه مهدویت و ماهیت انقلاب مهدوی در فرهنگ شیعه برای بسیاری از آنها، بسیار پیچیده و اسرارآمیز می نماید. مقاله حاضر، کوششی است در عرضه مفهومی نظری درباره انقلاب، بررسی صحت کاربرد این واژه درباره خروج امام مهدی، تبیین عوامل و پارادایم های وقوع هر انقلاب با تکیه بر ارکان سه گانه انقلاب (مردم، رهبری، ایدئولوژی) و تطبیق آنها با انقلاب مهدوی. در این زمینه، تلاش می شود که مدل های نظریه های انقلاب در مورد انقلاب های بزرگ معاصر، با انقلاب قائم منتظر آزموده و میزان انطباق یا عدم انطباق آن با این مدل ها نشان داده شود. نگارنده اذعان می کند که انقلاب مهدوی به عنوان «آخرین انقلاب» و «انقلابی آخر»، ماهیتی خاص دارد و در قالب مدل های نظریه پردازی معاصر، به آسانی تحلیل نمی شود، اما با استناد به ضرورت شناسایی و شناساندن انقلاب مهدوی در قالب مفاهیم متداول فلسفه سیاسی امروز، مقصود این دفتر آن است که نشان دهد این انقلاب بزرگ جهانی، همانند دیگر انقلاب های اجتماعی، برآیند و مبتنی بر قدرت تبیینی عوامل نارضایتی گسترده مردمی و رهبری کاریزمایی امام معصوم است و به پشتوانه ایدئولوژی ساختارشکن شیعی محقق و پیروز خواهد شد.